Настройкі
Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь

Аэрадром для малой авіяцыі, экскурсійны бункер, вытворчасць шампіньёнаў: як уцягваюць у гаспадарчы абарот былыя ваенныя аб'екты

Будынкі не цярпяць пустаты

Пасля распаду СССР спадчына ад арміі нашай краіне выпала немалая: ваенныя гарадкі, ядзерныя бункеры і шахты, бамбасховішчы, склады... Многія з іх перадалі ў камунальную ўласнасць. Пачынаючы з 1993 года гэта 356 ваенных гарадкоў – больш за 13 300 аб'ектаў. Натуральна, для карысці справы іх трэба пісьмова ўцягнуць у гаспадарчы абарот. Зрабіць гэта парой няпроста. Тым не менш лёс больш за 90 адсоткаў падобных аб'ектаў ужо вырашаны. Некаторыя з іх знесены, большасць купілі або арандавалі пад бізнеспраекты. Ёсць таксама аб'екты, дзе размясціліся сацыяльныя ўстановы. Карэспандэнты газеты «Рэспублiка» паглядзелі на сітуацыю на прыкладзе Шчучына.

Прадукцыю ў сховішча

У Шчучыне ў савецкі час размяшчалася найбуйнейшая авіябаза Беларускай ваеннай акругі. Некаторыя аб'екты былі настолькі засакрэчаны, што аб іх місіі мясцовыя жыхары даведаліся толькі пасля распаду СССР. Тут базіраваліся як рэактыўныя бамбардзіроўшчыкі, здольныя несці ядзерны зарад, так і звышгукавыя знішчальнікі. Гук узлятаючых самалётаў для мясцовых жыхароў быў болей чым звыклым. Ад магутнага гулу турбін, які напаўняў усю прастору, ледзь толькі штораз дрыжалі шыбы ў вокнах.




З 1994 па 2006 год у камунальную ўласнасць Шчучынскага раёна Мінабароны перадало 341 аб'ект былых ваенных гарадкоў.

– Узнікла пытанне па іх захаванасці і ўцягненню ў гаспадарчы абарот. Таму ў студзені 2005-га з'явілася ДУ па ахове і выкарыстанні маёмасці «Авіятар», – робіць невялікі экскурс у гісторыю старшыня Шчучынскага райвыканкама Аляксей Садоўскі. – Па стане на пачатак сакавіка 2021 года больш усяго аб'ектаў перададзена ва ўласнасць бязвыплатна. Гэта 42 збудавання. Столькі ж уключана ў пералікі непрыгодных для эксплуатацыі. Прададзена 36 аб'ектаў (большасць за адну базавую велічыню). 

Для таго, каб знесці непрыгодныя для прымянення аб'екты былых ваенных збудаванняў (іх налічваецца 29), патрэбны салідныя сродкі.

– Аб'екты не зарэгістраваны, датычацца да I–IV класаў складанасці. Спісанне і знос прадугледжваюць выкананне шэрага работ па тэхнічным абследаванні аб'ектаў з прыцягненнем спецыялізаваных арганізацый. Гэта патрабуе значныя марнаванні бюджэтных сродкаў – каля 2,5 мільёна рублёў, – дэталізуе Аляксей Садоўскі.

Акрамя выдаткаў, былыя ваенныя збудаванні прыносяць і даход. Напрыклад, за арэнду 31 аб'екта агульнай плошчай каля 12 473 квадратных метраў за мінулы год у бюджэт Шчучынскага раёна паступіла прыкладна 47 583 рублі. Прычым найбольш папулярныя сярод арандатараў арачныя сховішчы. Яны выдатна падыходзяць для захоўвання сельскагаспадарчай прадукцыі.

Народжаны лятаць

На ўездзе ў Шчучын з трасы М-6 усіх сустракае самалёт Міг-25 – гэта крылатыя машыны базіраваліся ў горадзе на працягу многіх гадоў. Тут, кажуць старажылы, складана знайсці сям'ю, якая б не была звязана з авіяцыяй. Доўгі час некалі легендарная ўзлётна-пасадачная паласа пуставала. Зараз яна круглагадова здаецца ў пагадзінную арэнду для палётаў малой авіяцыі.

– Тут было 2500 метраў бетоннай узлётна-пасадачнай паласы першага класа, – шырокім жэстам прызначае на паласу дырэктар аднаго з вытворча-гандлёвых прыватных унітарных прадпрыемстваў Валерый Чупрына. Ён арандуе шэсць ангараў і ўзлётна-пасадачную паласу. – Гэты аэрадром у савецкія часы мог прымаць любыя тыпы ваенных самалётаў, уключаючы «цяжкавагавікі» Ан-22 «Антэй» і Глей-76. У 1950-х тут асталяваўся рэактыўны Глей-28. Для праціўніка ён прадстаўляў сур'ёзную ядзерную пагрозу.



Валерый Чупрына – пілот на ваеннай пенсіі. У Шчучын трапіў пасля навучання. У званні лейтэнанта пачынаў палёты на гэтым аэрадроме. Пасля выхада на ваенную пенсію заняўся бізнесам. Шукаў будынкі пад рэалізацыю праектаў. У гэты час якраз здаваліся перададзеныя ў камунальную ўласнасць ваенныя аб'екты. Прадпрымальнік выкупіў збудаванне, дзе раней быў штаб палка. Арандаваў і два суседніх вайсковых дома.

– За столькі гадоў ад будынкаў у ніштаватым відзе застаўся толькі каркас, – расказвае Валерый Чупрына. – У рамонт, канечне, уклалі немалыя грошы. Зато купілі за адну базавую велічыню.

У адрамантаваных будынках адкрылі зялёную краму (там прадаюцца спецыялізаваныя тавары для дома, агарода і сада), офіс, абсталявалі аэрадвор. Ён знайшоў сімвалічнае месца ў былым ваенна-лётным гарнізоне. Спрадвечна невялікі двор з двума нумарамі на два-чатыры чалавека прызначалася для былых саслужыўцаў, якія маглі сабрацца разам, пры наяўнасці лётнага пасведчання пілота выехаць на аэрадром і падняцца ў неба. Але прызначэнне аэрадвара пашырылася: сюды прыязджаюць папрактыкавацца ў лётным майстэрстве маладыя пілоты, спыняюцца тыя, хто ляціць далёка за мяжу. Зараз адноўлены аэрадром прымае каля дзесяці пілотаў у месяц.


Вуліца з двухбаковым рухам

Адна з грунтавых дарог у наваколлях Шчучына прыводзіць да будкі КПП і агароджы з калючым дротам. Раней тут быў звышсакрэтны аб'ект – былы камандны пункт «Руткевічы». Гэта скрытае земляным узгоркам збудаванне арачнага тыпу. Адсюль кантралявалася аператыўная паветраная абстаноўка.

Гэты аб'ект перадалі Шчучынскаму райвыканкаму ў пачатку 2000-х. Праз 17 год у верасні заключылі дагавор бязвыплатнага карыстання з адной з турыстычных кампаній пад абавязацельствы па стварэнні не менш чатырох рабочых месцаў. Такім чынам, у гаспадарчы абарот уцягнулі ўнікальны будынак падземнага каманднага пункта. Там адкрыты і функцыянуе музейны інтэрактыўна-забаўляльны комплекс.



Побач з аэрадромам – сельскагаспадарчы вытворчы комплекс па вырошчванні свежых шампіньёнаў. Да гэтага на тэрыторыі не было нічога, толькі частка ўзлётна-пасадачнай паласы. На пустэчы, як грыб, вырас бізнес. Кампанія арандуе і некалькі былых ангараў для самалётаў. Памяшканні добра падыходзяць у якасці склада. Таксама плануюць набыць у пастаяннае карыстанне ангар, які перапрафілююць пад механізаваны атрад. Наперадзе мадэрнізацыя збудавання ўнутры. Зараз вытворчасць – гэта два асобныя комплексы з 12 камерамі вырошчвання ў кожным. 

– Тут працуе 250 чалавек, за месяц вырошчваем 400 тон шампіньёнаў, за год – каля 4900 тон, 92 адсотка прадукцыі адпраўляем у Расію. Тэрміны прыдатнаці і тэмпературныя рэжымы ў працэсе перавозкі не дазваляюць пастаўляць грыбы на далёкія рынкі. Тэмпература захоўвання і перавозкі шампіньёна – 2–4 градуса. Пры прытрымліванні ён можа захоўвацца 21 суткі, – расказвае тэхнолаг прадпрыемства па вытворчасці шампіньёнаў Канстанцін Куц.



Унутры корпуса – прапускны пункт, уладкаваны і прыгожы пакой для прыёму харчу, доўгі калідор з камерамі вырошчвання. Каля кожнай – кантролеры. Яны адказваюць за ўвесь мікракліматычны працэс у камеры (узровень вуглякіслага газу, вільготнасць, тэмпература паветра і кампосту). За паказчыкамі сочаць тэхнолагі.

– У камеры працуе 20 чалавек, усяго ў нас сем брыгад. Грыб падаём па «хвалях», усяго атрымліваецца тры ўраджаі. З адной камеры вырошчваем прыкладна 23–25 тон свежага грыба, – дзеліцца ходам вытворчасці Канстанцін Куртаты. – З моманту загрузкі тэрмін службы камеры – 37 дзён. Збор грыба ў камеры пачынаецца на 17-ы дзень. Тады грыбаводы бяруцца да прарэзкі. Цікава, што за суткі шампіньён можа павялічыцца ў памеры да 50 адсоткаў. Пры граматным уцягненні ў гаспадарчы абарот тэрыторыі былых ваенных гарадкоў могуць саслужыць добрую службу. Яны актыўна прапануюцца ў тым ліку патэнцыяльным інвестарам для рэалізацыі праектаў. Гэта вуліца з двухбаковым рухам: бізнес атрымлівае плошчу пад дзейнасць па нізкім кошце і стварае новыя рабочыя месцы. Важна, каб інвестар на гэтых плошчах хацеў і мог працаваць.

Па матэрыялах sb.by

 

Апошнія навіны